Podstawowe zasady bezpieczeństwa

Chemiczna metoda zwalczania pozwala uzyskiwać szybkie efekty, których nie sposób otrzymać za pomocą metod agrotechnicznych, mechanicznych, fizycznych czy biologicznych. Dużymi zaletami tej metody jest łatwość przeprowadzania zabiegu oraz wysoka opłacalność. Pozwala wreszcie uratować większość zbiorów wówczas, gdy szkodnik wystąpił już masowo na uprawianych roślinach.

Nierzadko jednak pestycyd bardzo skutecznie zwalczający szkodnika lub grupę szkodników jest silnie trujący dla ludzi, zwierząt stałocieplnych oraz pszczół. Środki chemiczne niszczą również naturalnych wrogów szkodników ? pasożyty i drapieżce ?    naruszając równowagę biologiczną w przyrodzie. Należy zaś przypomnieć, że o masowych pojawach szkodników decydują takie czynniki ekologiczne, jak temperatura, opady, obfitość pożywienia oraz występowanie wrogów naturalnych.

Niezwykle ważny problem stanowi też wpływ środków chemicznych na zdrowie ludzi i zwierząt poprzez zatrute rośliny oraz glebę. Wpływ ten zależy od szybkości rozkładu użytych środków chemicznych w roślinie, na roślinie i w glebie.

Wszystkie środki chemiczne stosowane do zwalczania chorób i szkodników dzielimy na trucizny, szkodliwe i nieszkodliwe dla ludzi i zwierząt stałocieplnych

I zaliczamy do odpowiednich klas toksyczności. Trucizny zaliczane są do I i II klasy toksyczności, środki szkodliwe ? do III i IV klasy, a środki praktycznie nieszkodliwe ?   do klasy V.

Znamy wiele dróg dostawania się substancji chemicznych do organizmu człowieka i zwierząt stałocieplnych. Substancje chemiczne najłatwiej przenikają przez rany i wraz z krwią rozchodzą się po całym organizmie, atakując najbardziej wrażliwe organy. Wszelkie skaleczenia są jednak na ogół zabezpieczone opatrunkiem i ta droga nie odgrywa poważniejszej roli. Najczęściej substancje chemiczne przenikają przez skórę, zwłaszcza rąk. Największa zatem ostrożność jest zalecana podczas sporządzania cieczy użytkowej i opryskiwania. Należy pracować wyłącznie w ręka­wicach gumowych, okularach ochronnych i butach gumowych. Ponadto należy zakładać odzież impranilową, którą zaraz po zabiegu trzeba koniecznie zdejmować.

Trzecią drogą przenikania pestycydów jest układ oddechowy. Wdychane pary środków chemicznych, zwłaszcza podczas sporządzania cieczy użytkowej, mogą spowodować ciężkie zatrucia. Dlatego też naczynia z preparatami należy otwierać ostrożnie, unikać ich rozlewania, rozpryskiwania lub rozpylania. Preparaty należy mieszać z wodą po jego szczelnym zamknięciu. Do gazowania trzeba nakładać maskę ze specjalnym pochłaniaczem. Przy wykonywaniu zabiegów preparatami I i II klasy toksyczności, a przy opryskiwaniu w szklarniach ? również przy opryskiwaniu roślin preparatami III klasy toksyczności należy zakładać półmaskę.

Niemałe ilości preparatów wdychają również w czasie opryskiwania i opylania ludzie obsługujący aparaty oraz zwierzęta pociągowe, jeżeli nie zwraca się uwagi na siłę i kierunek wiatru. Pracownik opryskujący powinien na ogół wykonywać zabiegi podczas słabego wiatru i prowadzić maszynę tak, aby wiatr nie znosił kropelek cieczy lub cząstek pyłu na niego i zwierzęta pociągowe. Przeprowadzanie opryski­wali przy silnym wietrze jest zabronione również dlatego, że znoszone środki zatruwają rośliny na sąsiednich plantacjach przeznaczonych na paszę albo na konsumpcję oraz zatruwają kwitnące rośliny miododajne.

Substancje chemiczne przedostają się również łatwo do organizmu przez przewód pokarmowy. Elementarne zasady bezpieczeństwa polegają na niepaleniu papiero­sów, na niespożywaniu posiłków podczas zabiegu i po nim bez uprzedniego umycia rąk i twarzy w ciepłej wodzie z mydłem.

Zabronione jest picie alkoholu na kilka dni przed wykonywaniem zabiegu. Szkodliwe działanie trucizn nie zawsze ujawnia się od razu. Objawy chorobowe jako następstwo kilkakrotnego podtrucia mogą wystąpić niekiedy w późniejszym okresie, gdy w organizmie nagromadzi się więcej trucizny.

W przypadku zatkania się dysz na belkach opryskiwacza nie należy przedmuchi­wać ich ustami, aby nie dostała się do nich trucizna.

Zaprawianie ziarna zbóż i nasion innych roślin należy przeprowadzać w zaprawiarkach, co zapobiega dostaniu się cząstek preparatu do nieosłoniętego nosa i gardła. Zaprawionych nasion nie wolno przeznaczać do konsumpcji lub skarmiać inwentarzem. Nie wysiane resztki zaprawionych nasion trzeba zniszczyć.

Szczególne środki ostrożności należy zachować przy rozkładaniu w pobliżu zabudowań lub w zabudowaniach zatrutych przynęt lub zatrutego ziarna przeciwko myszom i szczurom.

Zużyte opakowania wraz z resztkami trucizn należy zakopywać z dala od studzien i innych zbiorników wodnych. Instytucje świadczące usługi z zakresu ochrony roślin powinny zniszczyć przeterminowane środki i opakowania w specjalnych mogilni­kach.

Po przeprowadzonym opryskiwaniu trzeba aparat przepłukać wodą z dodatkiem sody, a wodę użytą do płukania zlać do dołów z dala od studzien i zbiorników wodnych.

Na plantacjach, gdzie przeprowadzono zabieg chemiczny należy przez co naj­mniej dwie doby nie wykonywać żadnych prac pielęgnacyjnych. Na okres od 14 do 30 dni zależnie od zastosowanego środka należy wstrzymać wypasanie bydła na plantacjach opryskiwanych oraz w najbliższym sąsiedztwie.

Oprócz pracowników wykonujących zabiegi ochrony roślin na niebezpieczeństwo podtruwania narażeni są konsumenci opryskiwanych płodów rolnych, jeżeli rolnicy i ogrodnicy zastosują tuż przed zbiorem środki chemiczne wolno się rozkładające. Istnieje wprawdzie możliwość wykrywania każdej trucizny na roślinie i w roślinie, nie można jednak prowadzić stałej i systematycznej kontroli wszystkich skupowa­nych płodów ze względu na trudności techniczne.

Niezwykle zatem ważne dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt stałocieplnych jest ściśle przestrzeganie okresów karencji. Okres karencji jest to liczba dni, jakie muszą minąć od ostatniego zabiegu wykonanego środkiem chemicznym do zbioru części jadalnych roślin, aby nie było na nich żadnych resztek trucizny. Okresy karencji ustalono dla wszystkich preparatów stosowanych w Polsce.

Właściwe i terminowe zastosowanie chemicznych środków ochrony roślin stanowi podstawę skuteczności przeprowadzonych zabiegów oraz warunek bezpieczeństwa zdrowia konsumenta. Świadome użycie niewłaściwych dla ochrony danej rośliny środków chemicznych, mogących szkodzić zdrowiu konsumenta, a zwłaszcza zasto­sowanie ich w niewłaściwym terminie (bez zwracania uwagi na karencję), obciąża sumienie nieuczciwego producenta warzyw i może być karane sądownie.